CO TO JEST CUKRZYCA?

Cukrzyca jest to przewlekła choroba, w której trzustka nie produkuje wystarczającej ilości insuliny lub produkowana insulina nie jest prawidłowo wykorzystywana przez komórki ciała człowieka. Człowiek w swojej codziennej aktywności psychicznej i fizycznej potrzebuje energii. Aby poszczególne komórki mogły zużytkować glukozę jako materiał energetyczny, musi być obecna we krwi insulina.

OBJAWY

*zmęczenie    *osłabienie    *wielomocz    *zwiększone pragnienie    *nadmierny apetyt    *chudnięcie

*u osób starszych może mieć przebieg łagodny, utajony, bez charakterystycznych objawów - nie boli

DIAGNOSTYKA

Przy braku objawów u każdej osoby po 45 roku życia należy raz w ciągu trzech lat przeprowadzić badanie glikemii (poziomu cukru we krwi). Bez względu na wiek badanie glikemii nalęzy przeprowadzać u osób z następujących grup ryzyka:

* z nadwagą - jeżeli cukrzyca wystepuje rodzinnie

* mało aktywnych fizycznie - jeżeli w poprzednim badaniu glikemia była powyżej 100 mg/dl

* kobiety, które urodziły dziecko o masie ciała powyżej 4 kg lub miały stwierdzoną cukrzycę ciężarnych

* kobiety z zespołem policystycznych(wielotorbielowych) jajników

* z nadciśnieniem tętniczym, hiperlipidemią (podwyższone normy cholesterolu)

* z chorobą układu sercowo-naczyniowego

INTERPRETACJA WYNIKU

# Glikemia przygodna (o dowolnej porze dnia) - 200 mg/dl i powyżej przy towarzyszących objawach - oznacza cukrzycę

# Glikemia na czczo (8-14 godzin od ostatniego posiłku)

     ^poniżej 100 mg/dl - wynik prawidłowy

    ^100-125 mg/dl - nieprawidłowa glikemia na czczo - należy wykonać  test doustnego obciązenia glukozą 75g

    ^126 mg/dl i powyżej - cukrzyca (badanie należy powtórzyć)

# Glikemia 120 minut po obciążeniu 75g glukozy

    ^poniżej 140 mg/dl - prawidłowa tolerancja glukozy

    ^140-199 mg/dl - nieprawidłowa tolerancja glukozy

    ^200 mg/dl i powyżej - cukrzyca

KLASYFIKACJA CUKRZYCY 

1. Cukrzyca typu 1 - charakteryzuje się bezwzględnym niedoborem insuliny, występuje u osób młodszych, najczęściej u dzieci i młodzieży, zwykle zaczyna się nagle, a w leczeniu jedyną metodą jest zastosowanie insuliny. 

2. Cukrzyca typu 2 - jest najczęściej występującą formą tej choroby, dotyczy 90% wszystkich chorych, zwykle rozwija się u osób po 40 roku życia, otyłych, u których w rodzinie ktoś chorował na cukrzycę, początkowo przebiega bezobjawowo. W leczeniu stosuje się ograniczenia dietetyczne, wysiłek fizyczny, następnie doustne leki przeciwcukrzycowe. Zwykle po kilku latach trwania choroby konieczne jest zastosowanie insuliny. 

3. Specyficzne rodzaje cukrzycy o różnej etiologii: defekty genetyczne, choroby trzustki, schorzenia endokrynologiczne, spowodowana przez leki (sterydy, tiazydy, leki antypsychotyczne), zakażenia.

4.Cukrzyca ciążowa. 

PRAWIDŁOWE WARTOŚCI GLIKEMII (poziomu cukru we krwi) 

Prawidłowy poziom cukru na czczo w osoczu krwi żylnej wynosi 60-99mg/dl. 

STAN PRZEDCUKRZYCOWY 

Stan przedcukrzycowy rozpoznaje się wtedy, gdy wartości glikemii na czczo są podwyższone ale nie wyższe lub równe 126mg/dl, czyli nie spełniają kryterium rozpoznania cukrzycy.Wyróżnia się dwa takie stany, jest to:- nieprawidłowa glikemia na czczo, gdy poziom cukru wynosi 100-125mg/dl- nieprawidłowa tolerancja glukozy, gdy w 120min. testu doustnego obciążenia 75g glukozy wartości glikemii mieszczą się w granicach 140-199mg/dl 

JAK ROZPOZNAĆ CUKRZYCĘ? 

Cukrzycę rozpoznaje się gdy:- stężenie glukozy na czczo jest większe lub równe 126mg/dl (w dwukrotnym badaniu) Konieczne jest oznaczenie glikemii w krwi żylnej, a nie włośniczkowej (badanie za pomoc glukometru nie jest diagnostyczne jeśli chodzi o rozpoznanie cukrzycy).- stężenie glukozy we krwi w 120min  po doustnym obciążeniu 75g glukozy jest większe lub równe 200mg/dl- stężenie glukozy we krwi w przygodnym badaniu jest większe lub równe 200mg/dl oraz występują objawy cukrzycy, takie jak : wzmożone pragnienie,  zwiększone oddawanie moczu, zmniejszenie masy ciała. Badanie w kierunku cukrzycy, czyli oznaczenie poziomu cukru we krwi na czczo, powinno wykonywać się co 3 lata u osób w wieku powyżej 45 roku życia.

 KTO JEST NARAŻONY NA ZACHOROWANIE NA CUKRZYCĘ? 

Większe ryzyko zachorowania na cukrzycę występuje:- u osób z nadwagą i otyłością (BMI>25kg/m2)- u osób z obciążonym wywiadem rodzinnym co do cukrzycy- u osób u których stwierdzono już nieprawidłowy poziom glikemii na czczo (>100mg/dl) lub nietolerancję glukozy- u kobiet, które urodziły dziecko o masie ciała > 4kg- u osób z nadciśnieniem tętniczym (>140/90mmHg)- u osób z hiperlipidemią (podwyższonym stężeniem cholesterolu i trójglicerydów)- u kobiet z zespołem policystycznych jajników- u osób z chorobami układu sercowo-naczyniowegoW wyżej wymienionych przypadkach badanie w kierunku cukrzycy należy wykonać niezależnie od wieku.  

CUKRZYCA TYPU 1 

Cukrzyca typu 1 ujawnia się zwykle u dzieci i ludzi młodych. W tym typie cukrzycy trzustka nie produkuje insuliny - hormonu niezbędnego do przemiany glukozy. Dokładnie nie znane są jeszcze czynniki doprowadzające do uszkodzenia trzustki. Choroba zwykle rozpoczyna się nagle, występują takie objawy jak: zwiększone pragnienie, częste i obfite oddawanie moczu, senność, osłabienie, chudnięcie, pogorszenie ostrości wzroku, nawracające zakażenia skóry. Przy silnie wyrażonych objawach konieczna jest hospitalizacja i jak najszybsze rozpoczęcie leczenia insuliną.  

CUKRZYCA TYPU 2 

Cukrzyca typu 2 jest najczęstszą postacią tej choroby. Zwykle ujawnia się w wieku dojrzałym, a częstość jej występowania wzrasta z wiekiem. Choroba rozwija się z powodu nadmiernego spożycia wysokokalorycznych posiłków przy niewielkiej aktywności fizycznej. Cukrzycy typu 2  zazwyczaj towarzyszy otyłość, nadciśnienie tętnicze, wysoki poziom cholesterolu i trójglicerydów oraz choroba niedokrwienna serca. Znacznie rzadziej występuje u osób szczupłych. Cukrzyca typu 2 przez wiele lat może przebiegać bezobjawowo i dlatego przez długi czas dana osoba nie jest świadoma swojej choroby. Leczenie rozpoczyna się zazwyczaj od diety, redukcji masy ciała. Wskazany jest umiarkowany wysiłek fizyczny. W terapii cukrzycy typu 2 stosuje się leki doustne obniżające poziom cukru. W niektórych przypadkach, gdy nie osiąga się dobrej kontroli glikemii konieczne jest zastosowanie insuliny.   

LECZENIE

§modyfikacja stylu życia

§wdrożenie zasad zdrowego odżywiania

§leczniczy wysiłek fizyczny

§samokontrola

§systematyczna kontrola lekarska

§farmakoterapia (leki doustne lub insulina)  

POWIKŁANIA CUKRZYCY 

Utrzymujący się przez długi czas wysoki poziom cukru jest przyczyną uszkodzenia małych naczyń krwionośnych i dużych tętnic. Doprowadza to do zaburzenia ukrwienia i uszkodzenia wielu narządów. Konsekwencją tego procesu są przewlekłe powikłania cukrzycy:

-retinopatia cukrzycowa jest to uszkodzenie narządu wzroku związane ze zmianami w siatkówce, prowadzi to do upośledzenia widzenia

-nefropatia cukrzycowa-polega na uszkodzeniu nerek a dokładnie kłębuszków nerkowych odpowiedzialnych za filtrowanie krwi i usuwanie z organizmu zbędnych produktów przemiany materii.  Ten proces trwający kilkanaście lub kilkadziesiąt lat prowadzi stopniowo do niewydolności nerek.

-neuropatia cukrzycowa-jest to uszkodzenie nerwów w przebiegu cukrzycy. Najczęściej jest to polineuropatia obwodowa, która objawia się uczuciem palenia i pieczenia stóp i dłoni głównie nocą.

Cukrzyca przyśpiesza powstawanie zmian miażdżycowych w naczyniach krwionośnych doprowadzając do rozwoju choroby niedokrwiennej serca, choroby niedokrwiennej kończyn dolnych, udaru mózgu. 

Celem leczenia chorych na cukrzycę jest zapobieganie powikłaniom i zapewnienie poprawy jakości życia. Aby to osiągnąć należy dążyć do wyrównania glikemii,   skutecznie leczyć nadciśnienie tętnicze i zaburzenia lipidowe, które zwykle towarzyszą cukrzycy. Konieczna jest również edukacja pacjenta w zakresie samokontroli, odżywiania i aktywności fizycznej. Chorzy leczeni insuliną muszą opanować zasady podawania insuliny i obsługi wstrzykiwacza. W zapoznaniu się z tymi problemami niezbędna jest pomoc pielęgniarki edukacyjnej.